Μπορώ και χωρίς ευρώ

304100_331574880279757_909705368_nΤον Ανδρέα Ρουμελιώτη, συγγραφέα του βιβλίου «Μπορώ και χωρίς ευρώ», εκδόσεις Ιανός, τον ξέρω 25 χρόνια, από την εποχή που έπιασα δουλειά στην Ελευθεροτυπία. Εκείνος είχε ξεκινήσει λίγους μήνες νωρίτερα και ήταν από τους λίγους συντάκτες της εφημερίδας που με υποδέχτηκαν με ιδιαίτερο ενθουσιασμό. Αυτό βέβαια -υπό το φως των μετέπειτα εξελίξεων- μπορεί για μερικούς να μη λέει και πολλά πράγματα, αν ληφθεί υπόψη ότι ένας άλλος συνάδελφος που είχε τηρήσει την ίδια στάση ήταν ο Θοδωρής Ρουσόπουλος.

Εκείνη την εποχή, ο Αντρέας κι εγώ ανήκαμε στο νέο κύμα της εφημερίδας, υπηρετώντας μια εναλλακτική δημοσιογραφία. Παρά το διαφορετικό αντικείμενό μας (το ραδιόφωνο για τον Αντρέα και η στρατιωτική θητεία για μένα), υπήρχαν αρκετά σημεία που μας συνέδεαν. Ανάμεσα στ’ άλλα η αντισυμβατική γλώσσα, το χιούμορ και η αλληλεπίδραση με τους αναγνώστες.

Το 1992 δούλευα στο περιοδικό ΕΨΙΛΟΝ, και ο Αντρέας μάς πρότεινε μια σειρά άρθρα για την αντεργκράουντ Θεσσαλονίκη. Αυτή ήταν η ευκαιρία να καταλάβω καλύτερα την πολυσχιδή -αν όχι σχιζοειδή- προσωπικότητά του. Ανεβαίνοντας μερικές μέρες στη Θεσσαλονίκη, γύρισε με τρία πολύ δυνατά θέματα. Το βασικό τους χαρακτηριστικό, πέρα από την πρωτοτυπία και τη φρεσκάδα, ήταν ότι είχε καταφέρει με μεγάλη ευκολία να ψυχανεμιστεί και να καταγράψει τις νέες τάσεις που εμφανίζονταν εκείνη την εποχή, και τις οποίες, χωρίς αυτόν, μπορεί εμάς τους υπόλοιπους να μας έπαιρνε καμιά πενταετία να τις πάρουμε χαμπάρι.

Αυτή την ιστορία δεν τη διηγήθηκα εδώ ξεκάρφωτα και τυχαία. Παρακολουθώντας τα τελευταία χρόνια τη δουλειά του στην Ελευθεροτυπία, από όπου προσωπικά είχα προ πολλού αποχωρήσει, και ιδίως παρακολουθώντας τα ρεπορτάζ του όταν ξεβολεύτηκε από τις ευκολίες του χρονογραφήματος στο ράδιο Ε και χρειάστηκε να κάνει πρωτογενή έρευνα, διέκρινα αμέσως αυτά ακριβώς τα ίδια χαρακτηριστικά: Την ικανότητά του να οσμίζεται τις εξελίξεις και να ξετρυπώνει τις νέες τάσεις.

Φυσικά, είχαμε και τις διαφορές μας. Παρά την κοινή, σε γενικές γραμμές, πολιτική προέλευσή μας, ο Αντρέας προσχώρησε κατά κάποιον τρόπο (τουλάχιστον με βάση το δικό μου κριτήριο), στο δημοσιογραφικό ρεύμα του life style. Το έκανε με έναν δικό του εντελώς προσωπικό τρόπο, με μια συχνά ανατρεπτική ματιά – αλλά ήταν life style. Θεωρώ όμως αξιοσημείωτο το γεγονός ότι όταν, τα τελευταία χρόνια, τα πράγματα έσφιξαν και όλοι μας αναγκαστήκαμε να ξανασκεφτούμε απ’ την αρχή ποιοι είμαστε και πού πάμε, ο Αντρέας με ευκολία ξαναπέρασε το ποτάμι και τοποθετήθηκε στη  μάχιμη και εναλλακτική πλευρά της δημοσιογραφίας, όπως αποδεικνύουν τα κείμενα που περιλαμβάνει το «Μπορώ και χωρίς ευρώ». Έψαξε μέσα του και γύρω του, και, με την οξυδέρκεια που τον διακρίνει κατέγραψε ένα ολόκληρο σύμπαν, την ανταλλακτική κοινωνική οικονομία. Το πλησίασε – το ανέλυσε στα συστατικά του και το πρόσφερε με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο στο ανυποψίαστο αλλά διψασμένο κοινό που παρέπαιε μέσα στη σύγχυση των καιρών.

Υπάρχει μια εξήγηση γι’ αυτή την τόσο επιτυχημένη στροφή. Από παλιά είχα διαπιστώσει ότι, καλώς ή κακώς, είχε ένα βασικό χαρακτηριστικό: ήταν χαοτικός. Κι ενώ αυτή η ιδιότητα, την εποχή των παχιών αγελάδων το προσλάμβανα με αντιφατικό τρόπο (συνήθως με γοήτευε αλλά μερικές φορές με εκνεύριζε αφόρητα), στις οριακές συνθήκες της δεκαετίες του 2010 ο χαοτικός τρόπος σκέψης του έγινε το ιδανικό εργαλείο κατανόησης των διεργασιών που εξελίσσονταν. Δεν πρόκειται για σύμπτωση – η δυναμική αυτών των διεργασιών σε συνθήκες παγκόσμιας κρίσης ανταποκρίνονται ακριβώς στο μοντέλο του χάους.

Ιδού ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα (από τη σελίδα 73 του βιβλίου). Μιλώντας για το κίνημα των πλατειών, στις 4/7/2011 γράφει:

«Τυχαία γίνονται όλα, συμπτωματικά και χαοτικά, και αυτό το τυχαίο είναι ο μεθοδικός τρόπος με τον οποίο αυτοοργανώνεται το χάος».

Ο Αντρέας, λοιπόν, βρέθηκε να κολυμπάει σε γνώριμα γι’ αυτόν νερά, και αυτή την εξοικείωσή του την αξιοποίησε με τον καλύτερο τρόπο ερμηνεύοντας εύστοχα πολλά από τα φαινόμενα που εμείς οι υπόλοιποι δυσκολευόμασταν να κατανοήσουμε. Και, το κυριότερο, προτείνοντας μια πολύ ενδιαφέρουσα κατεύθυνση διεξόδου, χαοτική πάντα – πώς αλλιώς θα μπορούσε να γίνει;

 

Έλεγα νωρίτερα πως, όταν σκουραίνουν τα πράγματα, ο Αντρέας εγκαταλείπει το life style και προσχωρεί σε μια μάχιμη ερευνητική δημοσιογραφία. Δεν το εγκαταλείπει όμως τελείως, κάνει κάτι ακόμα πιο ενδιαφέρον: Χρησιμοποιεί το life style και το μεταστρέφει, προκειμένου να το υπονομεύσει και να το οδηγήσει σε αντίθετη κατεύθυνση. Σε ένα χαρακτηριστικό κείμενο με τίτλο «Βγάζω το σκύλο σου βόλτα», γραμμένο στην απαρχή της κρίσης, στις 15/6/2010 (σελίδα 186 του βιβλίου), γράφει μεταξύ άλλων:

«Τέτοιους μαλακοβιόληδες σαν την αφεντιά μου αποκλείεται να τους διαλύσει η κρίση. Δεν ψωνίστηκα ποτέ να πω ‘Είμαι ο Ρουμελιώτης και γράφω 30 χρόνια κάθε μέρα το γαμάουα χρονογράφημα και αμείβομαι αδρά’. Σ’ αυτή την κρίσιμη φάση νιώθω τόσο ταπεινός, τόσο αποφασισμένος για όλα και φτηνός, που γίνομαι κάθε μέρα όλο και πιο ανταγωνιστικός! …Σου γράφω ευθυμογράφημα για να χαμογελάσεις και μετά έρχομαι σπίτι σου και καθαρίζω σκάλες, τουαλέτες, σου τινάζω τα χαλιά. Όλα τα κάνω φτηνά και συμφέρω!».

Αν το κείμενο είχε γραφτεί προχθές δεν θα μου έκανε ιδιαίτερη  εντύπωση. Είναι όμως γραμμένο δυόμιση χρόνια πριν. Είπαμε, ο Αντρέας μυρίζεται τις εξελίξεις νωρίτερα από κάθε άλλον.

 

Γενικά δεν είμαι θετικός απέναντι στην ιδέα της αυτούσιας αναδημοσίευσης κειμένων από την εφημερίδα σε βιβλίο. Άλλη η λειτουργία της εφημερίδας και άλλη του βιβλίου. Η προσέγγιση της πραγματικότητας μέσα από το βιβλίο οφείλει να είναι πιο σφαιρική, πιο στοχαστική, πιο εμπεριστατωμένη.

Ωστόσο, η έκδοση του «Μπορώ και χωρίς ευρώ» δικαιώνεται από τα πράγματα. Παρά το γεγονός ότι το περιεχόμενο του βιβλίου είναι ετερόκλητο,  αλλού σάτιρα, αλλού άρθρα γνώμης, αλλού ρεπορτάζ, αλλού υλικό τεκμηρίωσης μέσα από καταλόγους ηλεκτρονικών διευθύνσεων και αλλού άρθρα μύησης σε έναν καινούριο τρόπο σκέψης και δράσης, το σύνολο αποτυπώνει με ενάργεια τα νέα ρεύματα και τις τάσεις που γεννάνε η συγκυρία και η ανάγκη. Το βιβλίο έχει κάτι από τη σύγχυση των ημερών, κι αυτό το καταγράφω στο ενεργητικό του, έχει όμως και κάτι άλλο, πολύ πιο σπουδαίο: Δείχνει μια κατεύθυνση, έναν πρωτόγνωρο δρόμο, ανοίγει μπροστά μας ένα μεγάλο πεδίο κοινωνικών πειραματισμών που μπορεί να μας βγάλει από το αδιέξοδο ή τουλάχιστον να γονιμοποιήσει τη σκέψη μας πάνω σε ιδέες οι οποίες είναι μεν γέννημά της σημερινής ανάγκης, αλλά μας πάνε επίσης πολύ μακριά.

Βρήκα ενδιαφέροντα τον πολυσέλιδο κατάλογο που περιλαμβάνεται στο βιβλίο, όπου επιχειρείται η καταγραφή όλων των πολύμορφων φορέων εναλλακτικής οικονομίας που δραστηριοποιούνται στη χώρα μας. Ο κατάλογος αυτός έχει περισσότερο συμβολικό παρά χρηστικό χαρακτήρα. Ο λόγος είναι απλός. Μιλάμε για ένα δυναμικό και ασταθές περιβάλλον που εξελίσσεται και μεταμορφώνεται συνεχώς, πράγμα που σημαίνει ότι ένας ηλεκτρονικός κατάλογος θα ήταν πολύ πιο αποδοτικός. Το επόμενο βήμα που πρέπει να ακολουθήσει ο Αντρέας είναι η δημιουργία ενός διαδικτυακού χώρου όπου θα προσφέρεται όλη αυτή η πληροφορία συνεχώς επικαιροποιημένη, και όπου θα μπορεί επίσης να φιλοξενηθεί μια μεγάλη συζήτηση γύρω από την ανταλλακτική και εναλλακτική οικονομία. Ήδη μαθαίνω ότι αυτό ακριβώς ετοιμάζεται να κάνει.

Ένα άλλο στοιχείο που δικαιώνει την έκδοση του βιβλίου είναι βέβαια ο πολυσήμαντος και ιδιοφυής τίτλος του, ο οποίος μέσα σε τέσσερις λέξεις συμπυκνώνει με γοητευτικά παραπλανητικό τρόπο τρία τέσσερα διαφορετικά επίπεδα ανάγνωσης.

 

Τελειώνοντας, θα ήθελα να αναφερθώ στην προσέγγιση του βιβλίου σε σχέση με την Αριστερά. Σε ένα κείμενό του γραμμένο στις 21.11.2011 (σελίδα 234 στο βιβλίο), ο Αντρέας διατυπώνει την κριτική του στις θέσεις της Αριστεράς σε σχέση με το δίλημμα ευρώ ή δραχμή, στο οποίο αντιπαραθέτει ως τρίτη πρόταση την ανταλλακτική οικονομία και τα εναλλακτικά νομίσματα. Εδώ προβαίνει σε μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση: «Η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ προσπαθεί να διατυπώσει μια δικαιότερη εναλλακτική εντός της ευρωζώνης, όταν ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπός του υποστηρίζει ότι θα ’ταν καλύτερα να επιστρέψουμε στη δραχμή. Η προοπτική ενός διευρυμένου δικτύου κοινωνικής-ανταλλακτικής οικονομίας και εναλλακτικών νομισμάτων είναι πολύ χαμηλά, σχεδόν δεν υπάρχει στις πολιτικές ατζέντες των κομμάτων της Αριστεράς».

Πρέπει να πω ότι διαφωνώ με το πρώτο σκέλος της παρατήρησης. Η  στρατηγική του ΣΥΡΙΖΑ αντιμετωπίζεται μάλλον πρόχειρα και επιφανειακά. Αλλά το δεύτερο σκέλος της είναι εξαιρετικά εύστοχο και γόνιμο. Προσωπικά δεν πιστεύω ότι η καθιέρωση εναλλακτικών νομισμάτων μπορεί να αποτελέσει μια τρίτη -εναλλακτική- πρόταση στο δίλημμα ευρώ ή δραχμή. Νομίζω ότι αυτό θα ήταν περισσότερο ένα τρυκ, μια άρνηση να πάρει κανείς θέση στο πρόβλημα.

Θεωρώ όμως ότι στις σημερινές συνθήκες, η ανταλλακτική οικονομία και η υιοθέτηση εναλλακτικών νομισμάτων, τόσο στη θεωρία όσο και στην πράξη, μπορούν να μπολιάσουν την οικονομική πολιτική της Αριστεράς, να δώσουν ώθηση στην οικονομία από τα κάτω, να σώσουν κόσμο. Και επιπλέον, να δώσουν το έναυσμα για σημαντικούς πειραματισμούς και για τη δημιουργία απτών παραδειγμάτων, σε μια πορεία χειραφέτησής της ελληνικής οικονομίας από τον υπάρχοντα διεθνή καταμερισμό της εργασίας.

Το πράγμα γίνεται ακόμα πιο ενδιαφέρον αν αναλογιστεί κανείς ότι δυνάμεις της Αριστεράς, παρά την κριτική του Αντρέα, μετέχουν και συχνά πρωτοστατούν στις υπάρχουσες πρωτοβουλίες σε αποκεντρωμένο επίπεδο. Έχουμε λοιπόν μια διάσταση ανάμεσα στη θεωρία και στην πράξη, πρόβλημα κλασικό στον τρόπο συγκρότησης της σύγχρονης Αριστεράς. Κοιτώντας τα πράγματα από άλλη οπτική γωνία, έχουμε να κάνουμε με μια γραφειοκρατική αδυναμία της ηγεσίας του ΣΥΡΙΖΑ να ενσωματώσει στην πολιτική του τις πλούσιες εμπειρίες που αποκτούν τα μέλη και οι φίλοι του από τη συμμετοχή τους σ’ αυτές τις διεργασίες και, βέβαια, να αξιοποιήσει την  τεράστια διεθνή πείρα.

Αντιλαμβάνομαι, φυσικά, ότι το κίνημα δεν θα κάτσει να περιμένει πότε η Αριστερά θα ξεπεράσει τα γραφειοκρατικά της προβλήματα για να ενσωματώσει στην πολιτική της την ανταλλακτική οικονομία. Εδώ που τα λέμε, ούτε θα ’πρεπε να γίνει κάτι τέτοιο. Αντιθέτως, πιστεύω ότι όσο δυναμώνει αυτό το κίνημα, όσο οι κοινωνικοί πειραματισμοί εξελίσσονται και παράγουν αποτελέσματα, τόσο οι πιθανότητες θα είναι μεγαλύτερες να μπει και η Αριστερά πιο σοβαρά στο παιχνίδι. Όχι μονάχα για την αντιμετώπιση των επειγόντων προβλημάτων επιβίωσης των λαϊκών στρωμάτων, αλλά ακόμα περισσότερο γιατί μέσα από τα εργαστήρια της κοινωνικής εμπειρίας θα ξεπροβάλουν τα νέα μοντέλα κοινωνικής οργάνωσης που με τόση αγωνία αναζητά η σε παγκόσμια κλίμακα η Αριστερά, για να σπρώξει ανεπιστρεπτί τον καπιταλισμό στα εγχειρίδια της Ιστορίας.

 

 

Απόσπασμα ομιλίας μου στην παρουσίαση του βιβλίου «Μπορώ και χωρίς ευρώ», 29 Ιανουαρίου 2013, στο Δημοτικό θέατρο Κορίνθου.

Μια εκδήλωση που διοργάνωσε ο αυτοδιαχειριζόμενος κοινωνικός χώρος «σβούρα», με τη συμμετοχή των Μπάμπη Κασσίμη (Καθηγητής Αγροτικής Οικονομίας στο Γεωπονικό πανεπιστήμιο), Βαγγέλη Αβδελά (Γεωπόνος-μέλος της ομάδας Πελίτι) και του συγγραφέα.

Advertisements

7 responses to “Μπορώ και χωρίς ευρώ

  1. Χριστόφορε,
    εμένα μέ έπεισες να αγοράσω το βιβλίο, αν και κάποιες φορές που διάβαζα τον Αντρέα στραβομουτσούνιαζα, διότι απ’ όσα γράφεις, είναι μέσα σ’ αυτούς που δεν φοβούνται, δεν εχθρεύονται και δεν μυκτηρίζουν το χάος.

    Το φουκαριάρικο είναι πολύ-πολύ καλό και τακτικό παιδί μόνο που δεν μπαίνει στα προσχηματισμένα -από το νού μας ή από τα συμφεροντάκια μας…- καλούπια.
    Γι’ αυτό οι περισσότεροι το χρησιμοποιούν με την αρνητική έννοια, ως κάτι κακό και απευκταίο.
    Σέ διαβεβαιώ όμως ότι όσο και να τό καταριώνται, δεν «μασσάει» και συνεχίζει ακάθεκτο το …cosm-άρεστο έργο του.

    Ευτυχώς… διότι η απόλυτη κοσμική τάξη (μηδενική διαφορά θερμοκρασίας) είναι επιστημονικά ταυτισμένη, από παλιά, με την αμεταβλητότητα, τον θάνατο δηλαδή του …παντός σύμπαντος.

    Αν το δούμε και πολιτικά αυτό, τότε ίσως καταλάβουμε γιατί πρέπει να συνετιστούν μερικοί-μερικοί, υπέρμαχοι του «Νόμου και της Τάξης»…

    Το χάος έχει κι άλλη μιά δυσάρεστη γι’ αυτούς πτυχή αλλά γι’ αυτήν θα γράψω με άλλη ευκαιρία.

  2. Παράθεμα: Μπορώ και χωρίς ευρώ « Ελεύθερη Λαική Αντιστασιακή Συσπείρωση ( ΕΛ.Λ.Α.Σ)

  3. Μάλλον του τελείωσαν τα ευρώ του Ρουμελιώτη και έβαλε λυτούς και δεμένους να διαφημίσουν το πόνημα. Καλά την’έκανε’ από την Ελευθεροτυπία και τον βόλεψε το ΠΑΣΟΚ στην Κρατική Ραδιοφωνία. Αυτό θα πει ‘Αριστερός με δεξιές τσέπες’…

    • Ο ίδιος να μας πει τη διαδρομή του χωρις κόλπα και παραλείψεις. Τι πίστευε, τις μεταλλάξεις του, τα πρόσωπα της ζωής του και τα «μεροκάματά» του.

  4. Είστε σίγουρος, κ. Κάσδαγλη, ότι το βιβλίο του βασίζεται σε ΔΙΚΗ ΤΟΥ «πρωτογενή έρευνα»? Γιατί, προσωπικά, έχω διαβάσει ρεπορτάζ για κοινωνική και ανταλλακτική οικονομία από νεότερους -και, φυσικά, κακοπληρωμένους- συναδέλφους του, την εποχή ακόμα που ο κ. Ρουμελιώτης πληρωνόταν (αδρά) για να γράφει «χρονογραφήματα» του στυλ «γράφω εδώ και 25 χρόνια, που πάει να πει 378 μήνες, άρα 1.567.000 ημέρες, άρα 456789432345 λεπτά…».

  5. Το πόσα παίρνει ο καθένας ας το βγάλουμε από τη συζήτηση αυτή. Το θεωρώ άσχετο με την καλή (ή την κακή) δημοσιογραφία.
    Τη στροφή του κ. Ρουμελιώτη την καταγράφω στο άρθρο μου.
    Επί της ουσίας του ερωτήματος, τώρα: Το γεγονός ότι κάποιοι κάνουν πρωτογενή έρευνα δεν συνεπάγεται ότι κάποιοι άλλοι δεν κάνουν. Προσωπικά, δεν έχει πέσει στην αντίληψή μου κάποιο περιστατικό λογοκλοπής. Άλλωστε, δεν είναι και πολλοί όσοι έχουν γράψει γι’ αυτά τα θέματα στην Ελλάδα, ώστε να χάσουμε το λογαριασμό!
    Όπως και να ‘χει, την ειδίκευση του κ. Ρουμελιώτη στα θέματα της εναλλακτικής και ανταλλακτικής οικονομίας τη βρίσκω εξαιρετικά χρήσιμη και ουσιαστική, το ίδιο και το περί ου ο λόγος βιβλίο. Αλλά δεν τίθεται κάποιο θέμα μονοπωλίου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s