Σταυρωμένα ψηφοδέλτια, τοξικοί μηχανισμοί

kalpes_2012_001_mediumΤην περασμένη Κυριακή αναφέρθηκα στα κρυφά σημεία του νομοσχεδίου για την τροποποίηση του εκλογικού νόμου («Ούτε άδολη ούτε… δόλια»). Ένα απ’ αυτά ήταν το πρόβλημα του σταυρού προτίμησης. Για να μην μένει, όμως, κανείς στα λόγια, κατέθεσα εμπεριστατωμένη πρόταση στη δημόσια διαβούλευση επί του νομοσχεδίου (εδώ: http://www.opengov.gr/ypes/?p=3910#comments). Όχι γιατί πιστεύω ότι θα εισακουστεί τόσο εύκολα μια πρόταση, που έρχεται να καταλύσει το ισχυρότερο εργαλείο ανάπτυξης των πελατειακών σχέσεων. Αλλά για να βρίσκεται κατατεθειμένη, ως βάση για περαιτέρω συζήτηση και δράση. Και επίσης ως πείραμα, για να διαπιστώσω ποια είναι η αξία των δημόσιων διαβουλεύσεων (μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει υποπέσει στην αντίληψή μου η παραμικρή αντίδραση επί του θέματος).

Η πρόταση

Προτείνεται ρητή διάταξη, βάσει της οποίας τα ψηφοδέλτια των κομμάτων τυπώνονται από το κράτος και διακινούνται αποκλειστικά στα εκλογικά τμήματα την ώρα της ψηφοφορίας, αποκλείωντας τη διανομής τους πριν από την ημέρα των εκλογών ή κατά τη διάρκειά της έξω απ’ αυτά.
Σε περιπτώσεις παράβασης της διάταξης αυτής προτείνεται η θέσπιση αυστηρών ποινών για τους φυσικούς αυτουργούς, καθώς και ακύρωση της υποψηφιότητας εκείνου που αποδεδειγμένα προκάλεσε την παράβαση.
Παράλληλα, προτείνεται να προβλεφθούν ρήτρες διασφάλισης της αυθεντικότητας των ψηφοδελτίων. Κάθε ψηφοδέλτιο, που δεν θα έχει τυπωθεί από το κράτος, θα θεωρείται αυτομάτως άκυρο.
Στις προτεινόμενες για τροποποίηση διατάξεις δεν συμπεριελήφθη το ζήτημα του σταυρού προτίμησης και η ενδεχόμενη επιστροφή στο θεσμό της λίστας. Είναι ευρέως αποδεκτό ότι ο θεσμός του σταυρού προτίμησης ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για την ανάπτυξη πελατειακών σχέσεων. Ισχύει βέβαια επίσης ότι και ο θεσμός της λίστας, ενώ αντιμετωπίζει επαρκώς τη συγκεκριμένη στρέβλωση, δημιουργεί σειρά άλλων προβλημάτων καθώς παρέχει υπέρμετρη ισχύ στους επικεφαλής των κομμάτων, ενώ εξασθενίζει την έκφραση της λαϊκής ετυμηγορίας.

Ισχυροί ενδιάμεσοι κρίκοι

Αυτό που δεν έχει αναλυθεί επαρκώς είναι οι μηχανισμοί, μέσω των οποίων υλοποιείται η αξιοποίηση του σταυρού προτίμησης για την προώθηση των πελατειακών σχέσεων, καθώς και τα κενά της εκλογικής νομοθεσίας που διευκολύνουν τη λειτουργία τους. Ο βασικός μηχανισμός στηρίζεται στην ευρύτατη διανομή σταυρωμένων ψηφοδελτίων από τα κόμματα και κυρίως από τους υποψηφίους, πριν από την ημέρα της ψηφοφορίας. Παλαιότερα η διαδικασία αυτή διεκπεραιωνόταν από τους προσωπικούς εκλογικούς μηχανισμούς των υποψηφίων, που διαρθρώνονταν στις εκλογικές περιφέρειες με επικεφαλής τους περίφημους κομματάρχες. Σημαντικό ρόλο στην όλη διαδικασία έπαιζαν η οικογένεια και η εντοπιότητα.
Στις μέρες μας η διαδικασία έχει τελειοποιηθεί. Με τους εκλογικούς μηχανισμούς των υποψηφίων συμπράττουν εκτεταμένα κοινωνικά δίκτυα, όπως εργοδοτικά, αυτοδιοικητικά, συνδικαλιστικά, εκκλησιαστικά και παραεκκλησιαστικά, κοινωνικά, αλλά και επαγγελματίες με εκτεταμένη επιρροή σε τμήματα των ψηφοφόρων. Η ενεργοποίηση αυτών των δικτύων πολλαπλασιάζει τις ευκαιρίες για την ανάπτυξη πελατειακών σχέσεων, δημιουργεί ένα ενδιάμεσο στρώμα μεσαζόντων της εξουσίας και συγκροτεί ένα ισχυρότατο πλέγμα τοπικής διαπλοκής.
Το εργαλείο για τη διεκπεραίωση της όλης διαδικασίας είναι η δυνατότητα των υποψηφίων να διακινούν εκ των προτέρων μεγάλες ποσότητες σταυρωμένων ψηφοδελτίων, δεσμεύοντας ως ένα βαθμό μεγάλες κατηγορίες ψηφοφόρων (κατά κανόνα με χαλαρή σχέση με την πολιτική) μέσω ισχυρότατων ενδιάμεσων κρίκων, που πραγματοποιούν με συστηματικό τρόπο τη διανομή τους.

Νομοθετικό κενό

Η πρακτική αυτή δεν είναι παράνομη. Τα σχετικά λίγα που προβλέπονται από την ισχύουσα εκλογική νομοθεσία (Άρθρο 72 Π.∆. 351/2003 και άρθρα 3, 10 και 11 Ν. 3231/2004) είναι ότι «Τα κόµµατα, οι συνδυασµοί κοµµάτων και οι υποψήφιοι είναι υποχρεωµένοι: α) να εκτυπώσουν τα ψηφοδέλτια και β) να παραδώσουν στον οικείο νοµάρχη, επί αποδείξει, οκτώ τουλάχιστον ηµέρες πριν από την ψηφοφορία, αριθµό ψηφοδελτίων, που να επαρκεί για τις ανάγκες των εκλογικών τµηµάτων της περιφέρειας.» Η νομοθεσία, λοιπόν, δεν επιτρέπει ρητά αυτή την πρακτική, ούτε όμως και την απαγορεύει. Πρόκειται για κλασική περίπτωση νομοθετικού κενού. Ουσιαστικά, όμως, παραβιάζεται έτσι το πνεύμα του νομοθέτη, που θέλει τον ψηφοφόρο να οδεύει ανεπηρέαστος προς την κάλπη. Πρόκειται για την επιτομή του ραγιαδισμού και ακραία υποτίμηση της προσωπικότητας των ψηφοφόρων.
Η αιτιολογική βάση της πρακτικής αυτής στηρίζεται «στην καημένη τη γιαγιά και τον παππού, που έχουν ασθενή όραση, που δεν ξέρουν ανάγνωση, που μπορεί να τα χάσουν μέσα στο παραβάν» κ.λπ. Ωστόσο, η ισχύουσα νομοθεσία (Π.∆. 351/2003, άρθρο 83, παράγραφος 3) καλύπτει με επάρκεια αυτές τις περιπτώσεις: «Εκλογείς, που από σωµατική αδυναµία δεν µπορούν να κάνουν τα πιο πάνω, έχουν το δικαίωµα να απευθυνθούν στον αντιπρόσωπο της δικαστικής αρχής ή σε µέλος της εφορευτικής επιτροπής, οι οποίοι είναι υποχρεωµένοι να τους βοηθήσουν».
Έτσι, η αιτιολόγηση της διανομής σταυρωμένων ψηφοδελτίων αποδεικνύεται έωλη και προσχηματική.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην Εποχή της 17ης Ιουλίου 2016

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s